Call en put opties uitgelegd: rechten en plichten bij opties

1. Wat zijn call- en putopties?

Een calloptie geeft de koper het recht, maar niet de plicht, om doorgaans 100 stuks van een bepaald aandeel tegen een vooraf vastgestelde prijs tot een bepaalde expiratiedatum te kopen. Een putoptie geeft omgekeerd het recht, maar niet de plicht, om doorgaans 100 stuks van een bepaald aandeel tegen een vooraf vastgestelde prijs tot een bepaalde expiratiedatum te verkopen.

Voor dit recht betaalt de koper van de optie een premie. Die premie ontvangt de verkoper van de optie, de zogeheten schrijver. Dat geldt voor calls en puts op dezelfde manier.

Of de optie op elk moment tot de expiratie of alleen op de expiratiedatum kan worden uitgeoefend, hangt af van het type uitoefening. Amerikaanse opties, zoals gebruikelijk bij aandelenopties, kunnen op elke handelsdag tot de expiratie worden uitgeoefend. Europese opties, zoals veel indexopties, alleen op de expiratiedatum.

Opties zijn derivaten, omdat ze hun waarde afleiden van het onderliggende effect (van het Engelse „to derive”, afleiden). Dit effect heet de onderliggende waarde. In het algemeen kopen traders calls als ze verwachten dat een aandeel of index zal stijgen. Puts kopen ze als ze verwachten dat een effect in waarde daalt. Daarbij nemen ze met een hefboom deel aan de koersontwikkeling.

Waarom een optie in plaats van het aandeel?

Een optie op een bepaald aandeel kopen maakt het mogelijk veel minder kapitaal in te zetten dan bij de aankoop van het aandeel zelf. Een voorbeeld: het aandeel Microsoft (MSFT) noteerde op het moment van de eerste publicatie van dit artikel, in het najaar van 2019, rond 130 dollar. Wie wilde profiteren van een koersstijging, kon 100 aandelen kopen voor 13.000 dollar. Een optietrader kon daarentegen met een veel kleinere inzet een calloptie kopen die tot het einde van de looptijd 100 aandelen Microsoft vertegenwoordigt.

Wie een calloptie koopt, heeft het recht om het onderliggende aandeel op of vóór de vastgestelde expiratiedatum tegen een bepaalde prijs te kopen. Traders oefenen dit recht echter zelden uit. Meestal is het eenvoudiger om de optie na een koersstijging weer op de markt te verkopen. Deze tegenovergestelde transactie heet sluiten: het contract is daarmee gesloten, zonder dat er aandelen worden geleverd.

Opties op aandelen en indices uit Europa en de Verenigde Staten kunt u bijvoorbeeld verhandelen via het optieaanbod van WH SelfInvest.

2. Welke rechten en plichten hebben koper en schrijver?

De koper van een optie verwerft een recht en betaalt daarvoor de premie, de verkoper (schrijver) neemt een plicht op zich en ontvangt daarvoor de premie. Daaruit ontstaan vier basisposities waaruit elke optiestrategie is samengesteld:

Alle waarden gelden per aandeel en vóór kosten; bij een contract van 100 aandelen vermenigvuldigt u ze met 100.

De koper beslist of hij uitoefent. De schrijver moet zich naar die beslissing richten. Wordt een optie uitgeoefend, dan wijst de beurs de verplichting toe aan een schrijver (assignment of toewijzing). Omdat de schrijver moet leveren of afnemen, vraagt de broker hem een zekerheid, de margin. Lopen de verliezen van de positie op, dan kan een bijstortingsplicht ontstaan.

Een voorbeeld aan de kant van de schrijver: wie de call uit het Microsoft-voorbeeld voor 10 dollar verkoopt, ontvangt 1.000 dollar premie per contract. Stijgt het aandeel tot de expiratie naar 150 dollar, dan moet hij aandelen leveren tegen 130 dollar. Zonder eigen aandelenbezit ontstaat volgens eigen berekening een verlies van (150 – 130 – 10) × 100 = 1.000 dollar vóór kosten. Stijgt het aandeel verder, dan groeit het verlies zonder bovengrens. Het schrijven van opties hoort daarom niet aan het begin van de leercurve.

3. Welke basisbegrippen moet u kennen?

Om met opties te beginnen hebt u een handvol vaktermen nodig die in elk orderscherm en elke optieketen voorkomen:

4. Hoe gebruikt u puts in dalende en zijwaartse markten?

Met een gekochte put speculeert u op dalende koersen, zonder het aandeel short te hoeven verkopen. Dat is een ander verschil tussen aandelen en opties: met opties kunt u ook zijwaartse en dalende markten (bearmarkten) verhandelen.

Aandelentraders hebben weliswaar de mogelijkheid om short te gaan. Maar dat is riskant vanwege de potentieel onbeperkte verliezen en bovendien mogelijk lastig uit te voeren. Verwacht een optietrader daarentegen koersverliezen bij een aandeel, dan kan hij eenvoudig een putoptie kopen. Deze aanpak is relatief eenvoudig uit te voeren en het risico is beperkt tot de betaalde premie. Die premie kan wel volledig verloren gaan als het aandeel niet voldoende daalt.

5. Hoe dekken opties een aandelenportefeuille af?

Opties kunnen uw langetermijnposities in aandelen afdekken, vergelijkbaar met een verzekering. Een vergelijking met de auto: de WA-verzekering is verplicht en dekt schade bij anderen. Wie ook schade aan de eigen auto verzekerd wil hebben, sluit daarnaast een allriskverzekering af. We hopen de verzekering nooit nodig te hebben, maar voor het geval dat zijn we gedekt. Op een vergelijkbare manier kunt u opties gebruiken om uw aandelen af te dekken.

Hoe u met putopties kunt profiteren van een dalende markt, hebt u al gezien. Stel dat u 100.000 dollar in aandelen hebt belegd. In een onzekere marktfase maakt u zich zorgen over uw vermogen. In plaats van alle aandelen te verkopen, zou u putopties kunnen kopen. Daarmee compenseert u tegen betaling van de premie een groot deel of zelfs alle koersrisico's van een bearmarkt – afhankelijk van hoeveel puts u met welke uitoefenprijs koopt.

Als u puts inzet om uw portefeuille te beschermen, houdt u de risico's in toom en kunt u toch profiteren van hogere aandelenkoersen. De optiepremie kost wel rendement. Dat kan vervelend zijn als de markten verder stijgen en de puts waardeloos expireren.

6. Hoe werkt de hefboom bij een calloptie?

De hefboom van een calloptie ontstaat doordat u met een kleine inzet (de premie) deelneemt aan de koersbeweging van 100 aandelen. Voor veel traders is dit hefboomeffect het interessantere aspect. Zoals hierboven beschreven, zijn callopties op een aandeel veel goedkoper dan de aandelen zelf. Waarom dat een voordeel kan zijn – en waar het risico zit – laat het Microsoft-voorbeeld zien.

Stel dat u ofwel 100 aandelen Microsoft tegen 130 dollar, ofwel een calloptie met uitoefenprijs 130 dollar hebt gekocht. De aandelen kosten 13.000 dollar. De calloptie kost afhankelijk van de looptijd bijvoorbeeld maar 1.000 dollar (premie van 10 dollar × 100 aandelen). Stel verder dat de aandelenkoers tot het einde van de looptijd van de optie stijgt naar 150 dollar:

1. 100 aandelen Microsoft: 20 dollar × 100 aandelen = 2.000 dollar winst. Dat komt overeen met 2.000 / 13.000 = ongeveer 15,4 procent op het ingezette kapitaal.
2. Calloptie: de optie is op de expiratiedatum 20 dollar waard (intrinsieke waarde: 150 – 130). Per contract levert dat (20 – 10) × 100 = 1.000 dollar winst op, dus 1.000 / 1.000 = 100 procent op het ingezette kapitaal.

Het risico bij de aankoop van de calloptie: het aandeel stijgt tot de expiratiedatum niet sterk genoeg om de betaalde premie te compenseren. Het break-evenpunt ligt bij uitoefenprijs plus premie, hier dus bij 140 dollar. Bij een lichte koersstijging naar 135 dollar zou u met het aandeel 500 dollar winnen, met de calloptie daarentegen 500 dollar verliezen. Bovendien moet het aandeel boven de uitoefenprijs noteren voordat de optie überhaupt een intrinsieke waarde heeft. Voor puts geldt hetzelfde in omgekeerde richting.

Daalt het aandeel in het Microsoft-voorbeeld daarentegen naar 100 dollar, dan doet de calloptie het in absolute bedragen beter dan het aandeel. Bij de optie is het verlies immers beperkt tot de betaalde premie (1.000 dollar), terwijl het bij het aandeel volledig doorwerkt (3.000 dollar). Ten opzichte van het ingezette kapitaal is het beeld anders: de optie verliest 100 procent, het aandeel ongeveer 23 procent. Ook al kan de volledige optiepremie verloren gaan, dit verlies is in absolute bedragen soms veel kleiner dan de verliezen die bij long- of shortposities in het aandeel kunnen ontstaan.

Vereenvoudigd voorbeeld, per contract van 100 aandelen, vóór kosten en belastingen, waarden op de expiratiedatum volgens eigen berekening. De optiepremie van 10 dollar is aangenomen; werkelijke premies hangen onder meer af van looptijd, volatiliteit en rente.

De tabel laat zien: de hefboom werkt in beide richtingen. Stijgt het aandeel sterk, dan vermenigvuldigt hij het procentuele rendement. Blijft de koersstijging uit of is die te zwak, dan verliest de call snel een groot deel of zelfs zijn volledige waarde.

7. Wat betekent in, at en out of the money?

Of een optie in, at of out of the money is, hangt af van waar de huidige aandelenkoers staat ten opzichte van de uitoefenprijs. Deze indeling heet moneyness. Ze vertelt u in één oogopslag of een optie al een intrinsieke waarde heeft.

• In the money: een call is in the money als de aandelenkoers boven de uitoefenprijs noteert; een put als de koers eronder noteert. De optie heeft een intrinsieke waarde.
• At the money: aandelenkoers en uitoefenprijs zijn (vrijwel) gelijk. Call en put bestaan bijna alleen uit tijdswaarde.
• Out of the money: een call met een uitoefenprijs boven de aandelenkoers of een put met een uitoefenprijs eronder. De premie bestaat alleen uit tijdswaarde.

Afbeelding 2 laat dit zien aan de hand van een aandeel dat op 50 dollar noteert: de call met uitoefenprijs 45 dollar is in the money, de put met uitoefenprijs 45 dollar out of the money. Bij uitoefenprijs 55 dollar is het omgekeerd.

8. Waarom gelden opties als bijzonder flexibel?

Het misschien belangrijkste voordeel van optiehandel is de flexibiliteit. Combineert u calls en puts met elkaar en/of met de bijbehorende aandelen, dan ontstaan tientallen strategieën. Zo kunt u bijvoorbeeld met het schrijven van opties ook winst maken als de markten zijwaarts bewegen of licht dalen – met de hierboven beschreven plichten en risico's van de schrijver.

Bovendien kunt u lopende trades op veel manieren aanpassen om te reageren op veranderde marktomstandigheden. Daarvoor hebben traders wel kennis en ervaring nodig, om niet te verdwalen in ingewikkelde constructies.

Conclusie

Wie call en put en de rechten en plichten van koper en schrijver begrijpt, kent de absolute basics van optiehandel. Opties kunnen worden ingezet om langetermijnposities in aandelen af te dekken, om te speculeren op stijgende of dalende koersen of om inkomsten te genereren in zijwaartse fasen. Deze veelzijdige en flexibele inzetbaarheid maakt ze bijzonder als financieel instrument.

Daarbij zijn echter ook veel kennis en ervaring nodig. De koper riskeert het volledige verlies van de premie, de schrijver kan veel meer verliezen dan hij ontvangt. Opties zijn daarom complexe producten en geen eenvoudige instap in de beurs.

Hoe u uw kennis van opties en strategieën verdiept, laten de gratis webinars en seminars van WH SelfInvest zien.

Enkele van onze gratis tools voor optiehandelaren:

1. Leer opties handelen
2. 'Goedkope' call opties vinden
3. Put opties schrijven (met weinig kans om uitgeoefend te worden

Veelgestelde vragen (FAQ)

Wanneer koopt u een call en wanneer een put?

Een call koopt u als u stijgende koersen van de onderliggende waarde verwacht, een put bij verwachte dalende koersen. Puts zijn bovendien geschikt om een aandelenpositie af te dekken, vergelijkbaar met een verzekering. In beide gevallen is het verlies van de koper beperkt tot de betaalde premie. Om de aankoop te laten renderen, moet de koers tot de expiratie wel sterk genoeg in de verwachte richting bewegen.

Kunt u met opties meer verliezen dan uw inzet?

Als koper van een optie niet, als schrijver wel. De koper kan hooguit de betaalde premie verliezen. De verkoper van een optie ontvangt weliswaar de premie, maar moet bij uitoefening leveren of afnemen. Bij een ongedekte call is zijn verlies theoretisch onbeperkt, bij een short put kan het oplopen tot de uitoefenprijs min de premie. Daarom vraagt de broker de schrijver een margin als zekerheid.

Wat gebeurt er met een optie op de expiratiedatum?

Op de expiratiedatum wordt een optie uitgeoefend of expireert ze waardeloos. Heeft ze een intrinsieke waarde, is ze dus in the money, dan wordt ze op veel beurzen automatisch uitgeoefend; er worden dan aandelen geleverd of er volgt een verrekening in contanten. Is ze out of the money, dan expireert ze en verliest de koper de betaalde premie. Veel traders sluiten hun positie daarom al vóór de expiratie.

Moet ik een optie tot de expiratie aanhouden?

Nee, u kunt een optie op elk moment tijdens de handelsuren weer verkopen of terugkopen. Dit sluiten is in de praktijk de regel, uitoefening eerder de uitzondering. Bij het sluiten ontvangt u de actuele marktprijs van de optie, die naast de intrinsieke waarde ook nog tijdswaarde bevat. De tijdswaarde neemt af naarmate de expiratie nadert, vooral in de laatste weken van de looptijd.

Waar hangt de prijs van een optie van af?

De prijs van een optie, de premie, hangt vooral af van de afstand tussen aandelenkoers en uitoefenprijs, de resterende looptijd en de verwachte beweeglijkheid (volatiliteit) van de onderliggende waarde. Rente en dividenden spelen ook een rol. Hoe langer de looptijd en hoe hoger de volatiliteit, hoe duurder een optie in de regel is. Daar komen bij het handelen nog kosten van de broker en de beurs bij.

Wat betekent long call en short put?

Long call betekent dat u een call hebt gekocht; short put betekent dat u een put hebt verkocht. „Long” staat voor een gekochte, „short” voor een verkochte optie. Beide posities profiteren van stijgende koersen, maar verschillen in risico: bij de long call is het verlies beperkt tot de premie. Bij de short put is de winst beperkt tot de premie en moet u het aandeel bij uitoefening tegen de uitoefenprijs afnemen.

Hoe berekent u de break-even van een optie?

De break-even van een gekochte call ligt bij de uitoefenprijs plus de betaalde premie, die van een gekochte put bij de uitoefenprijs min de premie. Een call met uitoefenprijs 130 dollar en 10 dollar premie is op de expiratiedatum dus pas vanaf een aandelenkoers van 140 dollar zonder verlies. Kosten verschuiven de break-even bovendien, bij een call iets naar boven, bij een put naar beneden.

Dit artikel verscheen eerst in TRADERS´ Magazin, uitgave 11/2019, en werd voor publicatie licht bewerkt.

Risicowaarschuwing: Effecten zijn onderhevig aan koersschommelingen. Opties zijn complexe financiële instrumenten. De koper van een optie kan de betaalde premie volledig verliezen; de verliezen van een schrijver kunnen de ontvangen premie vele malen overtreffen en bij ongedekte calls theoretisch onbeperkt zijn. Handelen in financiële instrumenten met hefboomwerking brengt aanzienlijke risico's op verlies met zich mee. Winsten uit het verleden of op een demoplatform zijn geen garantie voor toekomstige winsten. De rekenvoorbeelden zijn vereenvoudigd en zonder transactiekosten en belastingen berekend. Dit artikel is geen beleggingsadvies.